Feliene infectieuze anemie (FIA) is de term die gebruikt wordt om de ziekte te omschrijven die veroorzaakt wordt door een bacteriële parasiet, Haemobartonella felis genoemd, die leeft aan de oppervlakte van de rode bloedcellen. De daardoor veroorzaakte structurele schade kan anemie tot gevolg hebben als de rode bloedcellen vernietigd worden. Het immuunsysteem van de kat kan ook de dood van de rode bloedcellen veroorzaken wanneer het probeert de parasiet die eraan vastzit te verwijderen. De klinische symptomen reflecteren meestal de onderliggende anemie. Katten die geïnfecteerd werden met FIA kunnen levenslang dragers blijven van de parasiet.

Nieuwe benamingen en nieuwe soorten Haemobartonella

Recent is ontdekt dat er eigenlijk 2 verschillende soorten van haemobartonella organismen de kat kunnen infecteren. Deze soorten zijn samen gekend als de ‘feliene haemoplasmas’ en de nieuwe namen die ze gekregen hebben zijn Mycoplasma haemofelis en Candidatus mycoplasma haemominutum. Het is belangrijk om zich van de verschillen tussen de 2 soorten bewust te zijn omdat ze een ander effect hebben op katten. M haemofelis (soms de grote soort genoemd) veroorzaakt dikwijls anemie bij katten terwijl Candidatus M haemominutum (soms de kleine soort genoemd) vaak geen enkel ziekteteken geeft.

Wie loopt risico?

M haemofelis lijkt weinig voor te komen bij katten in het Verenigd Koninkrijk (1.4 % van de katten in een recente studie) terwijl infectie met Candidatus M haemominutum bij ongeveer 17% van de katten wordt gezien. Oudere mannelijke niet-ras katten lopen de meeste kans om geïnfecteerd te worden en men veronderstelt dat vechten een manier van overdracht van de parasiet tussen katten is. Ook katten met vlooien hebben meer kans op infectie omdat vlooien mogelijks de parasiet kunnen overdragen.

M haemofelis kan anemie veroorzaken bij normale, gezonde katten. Candidatus M haemominutum is meer een opportunistische parasiet die enkel ziekte gaat veroorzaken bij katten met stress of bij katten die reeds een andere ziekte hebben; bv. katten met het feliene leukemievirus (FeLV) of het feliene immunodeficiëntievirus (Fiv) blijken anemie te kunnen ontwikkelen tgv een Candidatus M haemominutum infectie.

Ziekteverschijnselen

FIA, vnl. door M haemofelis, veroorzaakt anemie die in een vroeg stadium van de infectie kan gepaard gaan met koorts. Klinische tekens van anemie zijn vermoeidheid, depressie, verminderde eetlust en bleke mondslijmvliezen. Gewichtsverlies, ademhalingsproblemen en vergroting van de milt en de lymfeklieren kunnen ook voorkomen. Deze klinische tekens kunnen eveneens gezien worden bij vele andere ziekten die anemie veroorzaken en zijn niet specifiek voor FIA.

Diagnose

De diagnose van FIA is problematisch. Het is meestal gebaseerd op de identificatie van de parasiet aan de oppervlakte van de rode bloedcellen op speciaal gekleurde bloeduitstrijkjes. Helaas is de parasiet niet altijd zichtbaar op bloeduitstrijkjes van geïnfecteerde katten omdat deze niet continu aanwezig is maar eerder intermitterend. Daarbij komt nog dat vele artefacten verkeerdelijk als parasieten kunnen gediagnosticeerd worden op een bloeduitstrijkje. Polymerase ketting reactie (PCR) testen zijn nu beschikbaar in het Verenigd Koninkrijk voor diagnose van FIA. PCR is een uiterst gevoelige techniek die de detectie van zeer kleine hoeveelheden DNA van speciefieke organismen, zoals van feliene haemoplasmas, mogelijk maakt. Het kan ook een onderscheid maken tussen de 2 verschillende soorten feliene haemoplasmas zodat men kan bepalen met welke soort (of soorten) de kat besmet is. PCR wordt uitgevoerd op een kleine hoeveelheid bloed.
De anemie die veroorzaakt wordt door FIA is meestal van het regeneratieve type. Dit betekent dat de kat in staat is om op de anemie te reageren door vorming van nieuwe rode bloedcellen die zichtbaar zijn in de bloedsomloop. Nochtans zijn sommige geïnfecteerde katten niet anemisch omdat ze asymptomatische dragers van de parasiet zijn of omdat ze besmet zijn met

Candidatus M haemominutum die niet altijd ziekteverschijnselen veroorzaakt. Vermits FIA (voornamelijk met Candidatus M haemominutum) een opportunistische infectie kan zijn moeten de besmette katten gecontroleerd worden op de aanwezigheid van onderliggende ziekten zoals FIV en FeLV omdat deze een opflakkering van FIA kunnen geven.

Behandeling

FIA wordt behandeld met antibiotica. Doxycycline is het meest gebruikte antibioticum en wordt gedurende 3 tot 4 weken gegeven. Enrofloxacine wordt ook gebruikt. In combinatie met antibiotica kunnen corticosteroïden gegeven worden om de immuungemedieerde afbraak van de rode bloedcellen te onderdrukken indien dit nodig zou zijn. PCR kan gebruikt worden om de efficiëntie van de behandeling op te volgen. Bloedtransfusies kunnen nodig zijn bij katten met erge anemie. Ook belangrijk is vochttherapie bij uitgedroogde katten en ondersteunende verzorging om de eetlust te stimuleren.

Dragers

Hoewel het aangetoond is dat antibiotica effectief zijn in de behandeling van de anemie toch zullen zij niet altijd de infectie elimineren en kunnen katten gedurende een lange tijd chronische dragers blijven. Zulke ‘drager-katten’ kunnen er gezond uitzien zonder ziekteverschijnselen te vertonen maar bij stress kunnen ze hervallen.

Ziekteverspreiding

Het is nog steeds niet bekend hoe feliene haemoplasmas tussen katten verspreid worden. Zeer jonge kittens kunnen geïnfecteerd zijn waaruit men afleidt dat de infectie van moeder op kitten kan overgaan (verticale infectie). Zoals hierboven vermeld kan ook door vechten en vlooien de infectie overgedragen worden. Men denkt niet dat speeksel of urine besmettelijk zijn want besmette en niet besmette katten werden voor lange perioden samen gehuisvest met weinig bewijs van transmissie.
Ingestie (zoals bij kattenbeten) en injectie van besmet bloed (zoals bij bloedtransfusies van een besmette donor) kunnen beide de infectie verspreiden.

Preventie

Preventieve maatregelen zijn moeilijk te geven vermits de wijze van transmissie nog niet volledig gekend is. Gezien de risco’s op infectie door bijtwonden en vlooien is het raadzaam om aan vlooienpreventie te doen en om maatregelen te nemen om agressie tussen katten te beperken. Geïnfecteerde katten mogen niet als bloeddonor gebruikt worden.