Door professor  Tim Gruffydd-Jones, Bristol Universiteit
Gepresenteerd op de FAB conferentie van oktober 2002


De term “wegkwijnend kitten” wordt vaak geïnterpreteerd als gelinkt aan een specifieke doodsoorzaak bij jonge kittens. Eigenlijk is het enkel een beschrijvende term die geen indicatie geeft van de onderliggende oorzaak en dus erg misleidend. Een veel betere term is neonatale sterfte. Dit omvat zowel het overlijden rond de geboorte (peri-natale sterfte) als de sterfte gedurende de eerste paar levenweken, als de kittens nog erg afhankelijk zijn van hun moeder.

Neonatale sterftecijfers kunnen vrij hoog oplopen - tot 10 % of hoger, en omvatten de meerderheid van sterftegevallen voor het spenen.

Neonati tolereren hypoxie (zuurstoftekort) relatief goed. Daarboven komt het feit dat hun hemoglobine type zorgt voor een maximaal eficiënt zuurstof transport. Het is daarom steeds de moeite om enige tijd te volharden in de reanimatie van elk kitten dat moeilijk ademt.

Kittens hebben weinig controle over hun thermoregulatie gedurende de eerst levensweken en hangen af van de warmte voorzien door hun moeders lichaam en door een droge, warme nest omgeving. Afkoeling zal snel leiden tot onderdrukking van de zuigreflex gevolgd door hypoglycemie (laag bloedsuiker gehalte) en sterfte. De meeste kattinnen hebben een erg sterk ontwikkeld moederinstinct en zijn erg goede, attente moeders. Als er een aangename nest box wordt voorzien, zal de lichaamstemperatuur van de moeder zorgen dat de  nest temperatuur adequaat is. Nogmaals, het is belangrijk dat de moeder in een nest box wordt geplaatst. Indien dit niet het geval is, kan het gebeuren dat ze de kittens continu gaat verplaatsen, wat kan leiden tot onderkoelen. Nest boxen moeten gemaakt worden van een materiaal dat voldoende kan gedesinfecteerd of vernietigd worden na gebruik.

Regelmatig drinken , vooral dadelijk na de partus, is vitaal. Neonati zijn erg gevoelig voor hypoglycemie en regelmatig voederen is nodig om dit te voorkomen. Hypoglycemie leidt tot onderdrukking van de zuigreflex wat de hypoglycemie nog verergert en snel zal leiden tot sterfte.

Zogen tijdens de eerste levensdagen is ook belangrijk om te verzekeren dat een goede maternale immuniteit wordt bereikt. Antistof transport via de placenta voor de partus geeft meestal slechts verwaarloosbare antistof niveaus en kittens hangen dus, voor de maternale immuniteit, af van het colostrum. Alhoewel het transport van antistoffen via het colostrum tot 72 uren kan duren gebeurt het grootste deel gedurende de eerste 24 uren. Het is daarom vitaal dat de kittens goed zogen gedurende deze periode. Regelmatig toedienen van vaccin boosters bij de kattin, liefst net voor de paring, zal ook helpen bij het bereiken van goede niveaus van maternale immuniteit. Goed gevoede kittens brengen ongeveer 90 procent van hun tijd al slapend door tijdens hun eerst levensweken. Ze worden blind geboren en hun oogjes gaan open 7 tot 10 dagen na de geboorte. Rond de leeftijd van 3 weken worden ze meer avontuurlijk, kruipen uit hun nest box en beginnen zelfstandig te eten. Frequent eten ze eerst wat mee van de vaste voeding van de kattin, alvorens ze leren om vloeistoffen op te likken.


Herkennen van problemen bij jonge kittens.

Het kritisch aspect van de neonatale periode werd hierboven benadrukt en bepaalde verliezen zijn onvermijdelijk gedurende deze periode, zelfs met een optimaal neonataal management. Het is daarom belangrijk bij het onderzoek van sterfte bij kittens in een cattery om de omvang en het patroon van deze verliezen vast te stellen en te bekijken of deze verliezen acceptabel zijn.Er bestaan uitgebreide data bases over sterfte bij kittens in kattenkolonies, doch er is veel minder informatie beschikbaar over kweek catteries. Een acceptabel maximum cijfer voor sterfte percentage tot en met het spenen is waarschijnlijk rond 10%, waarvan de helft doodgeboortes. Gemiddelde geboortegewichten van huiskatten gehouden in een kolonie zijn rond de 100 gram. Veel lagere geboortegewichten zijn te verwachten bij bepaalde raskittens, zeker van de fijner gebouwde Oriëntaalse rassen, die meestal grotere worpen voortbrengen.
Regelmatig wegen van de kittens kan een nuttige schatting geven van de algemene conditie en heeft als bijkomend voordeel dat de kittens reeds vanaf jonge leeftijd gewoon worden aan manipulatie. In kolonie gehouden huiskat kittens zullen tot 30 gram per dag toenemen, doch de gewichtstoename kan veel beperkter zijn bij zuivere raskittens , zeker als ze afkomstig zijn van grote worpen.

Er zijn maar een beperkt aantal manieren waarop jonge kittens pijn kunnen uiten, onafhankelijk de onderliggende oorzaak. Ze kunnen onrustiger zijn dan normaal, geen lange voldane slaapperiodes meer vertonen zoals normaal het geval is, en soms gaan ze overdreven miauwen. Ze hebben de neiging om doelloos rond te wandelen, op die manier zichzelf blootstellend aan onderkoeling. Het kan lijken of de moeder de zieke kittens negeert en men vindt ze soms een eindje weg van de nestbox. Ze stoppen met eten en de zuigreflex wordt onderdrukt. Gezien de beperkte uiting van klinische symptomen van zieke kittens is klinisch onderzoek vaak teleurstellend. In vele gevallen kan enkel een diagnose worden gesteld door autopsie. Vaak zal hieruit een infectie of een aangeboren afwijking blijken, die anders niet zou opgemerkt zijn. Dit kan leiden tot een verbeterde aanpak om de rest van het nest te beschermen of kan nuttige informatie geven voor kweekschema’s in de toekomst.

De hoofdredenen van sterfte van jonge kittens zijn omgevings –en management factoren, maternale factoren, infecties en aangeboren afwijkingen.

Omgevings-en management factoren
Autopsie zal vaak geen duidelijke doodsoorzaak geven bij een groot deel van de kittens die sterven tijdens de eerste paar levensdagen. Zonder twijfel zijn omgevings-en management factoren, voornamelijk onderkoeling en problemen bij het zogen, hierboven reeds besproken, hiervoor verantwoordelijk.Het verlies van enkele kittens kan eenvoudigweg wijzen op een onopmerkzame kattin, doch grote verliezen tijdens de eerste paar dagen suggereren een probleem met het management. Dit kan enkel voldoende worden onderzocht door de cattery te bezoeken , door een gedetailleerde studie van de normale huisvestingsmaatregelen en door een beoordeling van de kweekverslagen.

Maternale factoren
Management van de kattin is cruciaal bij het algemene management tijdens de neonatale periode. Maternale factoren kunnen ook een belangrijke rol spelen in infectieuze problemen, ofwel door bij te dragen bij de bescherming tegen -of de predispositie voor infectie.

De kattin is de belangrijkste bron van vroege bescherming tegen infectieuze agentia in de vorm van de maternale immuniteit doorgegeven via het colostrum. De kattin kan echter ook predisponeren tot infectieziekten door een bron van infectie te zijn als een gevolg van haar drager status of door de ontwikkeling van een mastitis. Ze kan ook een rol spelen bij infecties via de navelstreng.

Bacteriële infecties
Een belangrijke infectieweg bij pasgeboren kittens is via de navelstreng. Het kitten kan geïnfecteerd worden door vaginale organismen gedurende de geboorte of door opportunistische organismen in de omgeving na de geboorte. Infectie kan via de navelstreng bloedvaten leiden tot een leverabces of tot peritonitis. Meerdere kittens per nest , of dikwijls zelfs de volledige worp kunnen aangetast zijn. Een nauwkeurig onderzoek van de navelstreng kan soms een lichte zwelling of verkleuring aan het licht brengen. De behandeling bestaat uit de toediening van antibiotica maar de respons is beperkt.

Een andere vrij vaak voorkomende oorzaak van infectie bij kittens voor het spenen is geïnfecteerde melk door mastitis bij de kattin. Bij akute mastitis zal de kattin klinische symptomen vertonen, maar bij chronische mastitis kan de kattin er gezond uit zien en lijken haar melkklieren normaal. Mastitis leidt tot gastro-enteritis bij kittens met diarree en soms ook braken. De kittens moeten gescheiden worden van hun moeder en met de hand worden grootgebracht.

Virale en Chamydia infecties
Virussen kunnen een belangrijke oorzaak zijn van ziekte bij jonge kittens in kweek catteries maar meestal pas op iets oudere leeftijd. De kittens zijn het meest kwetsbaar tussen 4 en 6 weken ouderdom als de maternale immuniteit begint af te nemen. Ademhalingsvirussen en Chlamydia zijn meestal de belangrijkste infecties bij kittens.

Gemengde oorzaken
Jonge kittens zijn erg kwetsbaar voor trauma en dit is een belangrijke doodsoorzaak. Externe verwondingen zijn niet steeds opvallend, doch recent trauma kan duidelijk worden bij autopsie.

Neonatale iso-erythrolyse
Deze aandoening omvat een onverenigbaarheid tussen de bloedgroep van de kittens en die van hun moeder. Het kan voorkomen als een groep B kattin groep A kittens heeft. Bepaalde van deze kattinnen hebben krachtige antilichamen tegen bloedgroep A. Deze antilichamen zijn in het colostrum aanwezig en worden geduende de eerste 24 uren na de geboorte geabsorbeerd. Ze vernietigen de rode boedcellen wat leidt tot bloedarmoede. Aangetaste kittens kunnen overlijden gedurende de eerste 3 levensdagen. Dit probleem komt meer voor bij bepaalde rassen die een hoge prevalentie hebben van groep B individuen zoals de Britse korthaar, de Birmaan en de Devon Rex.

 Congenitale afwijkingen
Er zijn vele congenitale afwijkingen bj katten die pas duideljk worden tijdens de eerste levensmaanden en bepaalde hiervan kunnen sterfte van jonge kittens geven. Bepaalde zullen opgemerkt worden bij toevallig onderzoek van de kittens maar in andere gevallen zal een autopsie vereist zijn om hun aanwezigheid te onthullen. Vele aangeboren metabolisme defecten zijn gekend bij mensen en andere diersoorten en deze kunen enkel bij levende exemplaren worden gediagnostiseerd, dikwijls is hiervoor een gespecialiseerd labo onderzoek vereist. Een paar van zulke congenitale defecten zijn gekend bij katten, maar ze hebben weinig aandacht gekregen bij deze diersoort en het is aannemelijk dat ze slechts enkele van de sporadische verliezen bij jonge kittens voor hun rekening nemen.