Traditioneel zijn zowel mannelijke als vrouwelijke kittens gesteriliseerd of gecastreerd vanaf de leeftijd van zes maanden. Echter vanwege sociale en gezondheidsredenen en voor de beheersing van kattenpopulaties zijn er goede argumenten aan te voeren om de castratie/sterilisatie eerder uit te voeren. Mensen die met zwerfkatten werken kunnen reeds beslissen om op vroegere leeftijd te castreren/steriliseren – vaak rond  een leeftijd van acht weken, maar feitelijk zodra de kittens gevangen kunnen worden, omdat ze hiervoor zelden een tweede kans krijgen. Deze benadering wordt vaak “vroegtijdig castreren/steriliseren” genoemd, en dit onderwerp zal hier besproken worden. De hierna volgende aanbevelingen zijn hoofdzakelijk bedoeld voor die kittens en zwerf-kittens die als huisdier gehouden gaan worden en niet voor katten die in het wild blijven leven. Hiertoe geeft “The Cat Group” haar argumentatie om de castratie/sterilisatie op een eerder tijdstip te laten plaatsvinden namelijk rond een leeftijd van 4 maanden, in plaats van op de gebruikelijke zes maanden.

Vraagstukken

Poezen

• Voor het onder controle houden van de kattenpopulatie is het belangrijk om voor de eerste krolsheid te castreren/steriliseren. Het moment van optreden van de eerste krolsheid is afhankelijk van het ras, in welke tijd van het jaar de kat is geboren en de individuele ontwikkeling. De eerste krolsheid treedt meestal op een leeftijd van zes maanden op, maar het kan ook eerder zijn. Katten kunnen tot 3 nesten per jaar krijgen.
• Beheersing van overlast
  Krolse katten zullen, als ze niet gedekt worden, regelmatig om kater(s) roepen (ongeveer elke twee weken vanaf de maand januari tot in de herfst). Gebieden waar ongesteriliseerde poezen verblijven zijn aantrekkelijk voor ongecastreerde katers die in de buurt zullen blijven rondhangen met bijkomende problemen zoals sproeien, vechten en miauwen.
• Welzijnsvragen
  Ongewenste kittens worden mogelijk niet goed verzorgd en lopen een hoog risico besmet te raken met infectieuze ziekten zoals niesziekte.
• Gezondheidsvragen
  Ongesteriliseerde poezen hebben een vergrote kans op pyometra (baarmoederontsteking) op latere leeftijd. Poezen die drager zijn van of lijden aan een infectieuze ziekte kunnen deze aan hun kittens overdragen. De zwangerschap en de geboorte zijn ook niet zonder risico’s voor de poes.
• Vragen omtrent dieren in het wild
  Poezen met kittens zullen effectiever jagen en als ze niet gevoerd worden meer wilde dieren vangen om hun kittens te kunnen voeden.

Katers

• Beheersing van overlast
  Ongecastreerde katers zwerven vaak over grotere gebieden, zullen hun territorium markeren met een zeer doordringende geur en hebben meer kans om bij gevechten betrokken te raken – met bijbehorende geluidsoverlast.
• Gezondheidsvragen.
  Vechtende katers hebben een grotere kans om infectieuze ziekten zoals FeLV en FIV te verspreiden onder andere katten. Ze hebben ook meer kans op verwondingen door vechten, zoals abcessen. Aangezien de katers over grotere gebieden zwerven hebben ze ook een verhoogde kans om aangereden te worden..
• Huisdierbezit
  Ongecastreerde katers zijn vaker en langer weg van huis en komen soms nooit meer terug. Ze kunnen ook in huis gaan sproeien en zich aggressief gedragen tegen de eigenaar. Om de bovengenoemde problemen te voorkomen is het aan te raden om kittens vroegtijdig genoeg te steriliseren/castreren.

Welke vragen bestaan over vroegtijdiger castreren/steriliseren en wat hebben diverse onderzoeken aangetoond?

Zie ook de referentielijst met wetenschappelijke artikelen die over  onderstaande punten gaan:

• Anesthesie risico’s voor jongere kittens?
  Mogelijke problemen bij de anesthesie zoals onderkoeling en hypoglycemia zijn nu onderkend en er zijn methoden ontwikkeld om deze te voorkomen. Daarnaast zijn de chirurgische en anesthetische technieken de laatste jaren verder verfijnd en verbeterd (zie ook www.thecatgroup.org.uk).
• Gevolgen voor het gedrag van de kat?
  Onderzoeken naar de ontwikkeling van het gedrag laten hierbij geen problemen zien.
• Problemen met groei en ontwikkeling?
  Studies naar de groei en ontwikkeling laten zien dat er geen problemen zijn bij castreren/steriliseren voor de puberteit (en zo vroeg als op 7 weken)..
• Is er door de ingreep een mogelijk verkleinde diameter van de urethra in gecastreerde katten?
  Onderzoeken hebben aangetoond dat de diameter van de urethra vergelijkbaar is bij katten die vroegtijdig of op latere leeftijd gecastreerd zijn.
• Vragen betreffende “stress” bij katten die in een korte periode gesteriliseerd of gecastreerd/gevaccineerd/gehuisvest worden.
  Hierover zijn geen wetenschappelijke gegevens beschikbaar. Er is wel  algemene overeenstemming onder dierenartsen dat deze ingrepen indien mogelijk apart gedaan moeten worden om eventuele problemen (zoals verminderde immuniteit of meer kans op bijwerkingen), die mogelijk door stress veroorzaakt zouden kunnen worden, te minimaliseren.

Antwoord op deze vragen

Er is geen bewijs dat sterilisatie/castratie vroegtijdiger dan op 6 maanden (en zo vroeg als op 7 weken) negatieve gevolgen voor de ontwikkeling of gedrag van de kat heeft. Het waargenomen verhoogde risico door chirurgie en anesthesie zijn tegenwoordig aanzienlijk verminderd door gepubliceerde informatie over verbeterde technieken en anesthesie middelen.

Op welke leeftijd moet een kitten gesteriliseerd/gecastreerd worden?
Het antwoord op deze vraag is afhankelijk van de achtergrond van het kitten en het vooruitzicht dat gegarandeerd kan worden dat het gecastreerd/gesteriliseerd is. In principe -

• Laat het kitten zo vroeg als praktisch mogelijk castreren of steriliseren, voordat de kat geslachtsrijp is
  1. Kittens met een eigenaar: sterilisatie/castratie snel nadat de vaccinatie compleet is (zie onder)
  2. Opvang kittens: sterilisatie/castratie op het moment dat ze in opvang zijn of als onder (1)
  3. Zwerfkittens die op de plek van de vangst teruggezet gaan worden - steriliseren/castreren als ze gevangen zijn
  4. Voor zwerfkittens die jong genoeg zijn om geplaatst te worden, behandel als onder (2)
• Door genoeg tijd te gunnen tussen sterilisatie/castratie, vaccinaties en plaatsing in een nieuw huis kan “stress” zoveel mogelijk voorkomen worden.
• Het beste is om te vaccineren voor de sterilisatie/castratie aangezien er altijd een risico voor infectie aanwezig is bij verblijf in een dierenartsenpraktijk.

Vaccinatie vraagstukken
De vaccinatie van kittens gebeurt meestal middels twee injecties.. De eerste inenting gebeurt op een leeftijd van acht tot negen weken en de tweede inenting als de kittens 12-13 weken oud zijn (afhankelijk van de aanbevelingen van de fabrikant). Er zijn vaccins beschikbaar voor FeLV, niesziekte (feline calicivirus en feline herpesvirus), katteziekte, bordetella bronchiseptica en clamydophila. Er zijn verschillende combinaties van deze vaccins beschikbaar.

Aanbevolen tijdstip voor sterilisatie/castratie

Raskitten verkregen bij een fokker
Deze gaan zelden naar een nieuwe eigenaar voor de leeftijd van 12 weken, zijn volledig gevaccineerd. Over het staan fokkers er op dat toekomstige eigenaren instemmen met sterilisatie/castratie tenzij er overeenstemming is dat de kat voor fokken gebruikt kan worden. Gun deze kittens 2-3 weken tijd om te wennen aan hun nieuwe huis voorafgaand aan sterilisatie/castratie, dit resulteert dan in een sterilisatie/castratie leeftijd van ongeveer 4 maanden. Sommige fokkers steriliseren/castreren inmiddels hun kittens voordat ze naar de nieuwe eigenaar gaan.

Kruising kitten uit huiselijke kring/ gelegenheidsnest
Deze kittens gaan meestal naar hun nieuwe huis vanaf 6-7 weken leeftijd. De sterilisatie/castratie wordt niet routinematig besproken. De nieuwe eigenaar is zelf verantwoordelijk voor een eventuele sterilisatie/castratie. Deze kittens kunnen het beste gesteriliseerd/gecastreerd worden op vier maanden leeftijd of 2-3 weken na vaccinatie.

Kitten van een organisatie die katten opvangt
De nieuwe eigenaar kan een kitten vanaf een leeftijd van 8-9 weken (tegen geringe betaling) mee naar huis nemen. Deze organisaties geven over het algemeen advies over sterilisatie/castratie, vaak opgevolgd door telefonisch kontakt over dit onderwerp. Sommige organisaties ondersteunen deze ingreep financieel en houden publiekscampagnes om sterilisatie/castratie te promoten. Dit kan verschillen per organisatie.

Voor deze organisaties zijn er volgende opties:

• Sterilisatie/castratie voordat een kitten naar een nieuw huis gaat op een leeftijd van 10-12 weken. De eerste vaccinatie wordt meestal gegeven en voor een tweede vaccinatie moet de eigenaar zelf zorgdragen. De kittens die bij de opvang  zelf gesteriliseerd/gecastreerd worden lopen minder risico op een infectie dan kittens die naar andere plek moeten voor deze ingreep.
• Kitten gaat naar nieuwe eigenaar op 8-10 weken leeftijd met een contract voor een verplichte sterilisatie/castratie van het kitten door nieuwe eigenaar. De eerste vaccinatie moet gegeven worden voordat het kitten naar de nieuwe eigenaar gaat en die zorgt voor de tweede vaccinatie.

Zwerfkittens
Wanneer zwerfkittens gevangen worden voordat ze 7-8 weken oud zijn kunnen ze behandeld worden als opvang kittens.(zie bovenstaand). Indien ze weer teruggezet gaan worden (als onderdeel van een vangen/ castreren of steriliseren/ terugzetten programma) kan sterilisatie/castratie reeds met 7-8 weken plaatsvinden, omdat ze eenmaal teruggezet moeilijk opnieuw te vangen zijn. Gecastreerde/gesteriliseerde kittens moeten gemerkt worden met behulp van “ear-tipping”. Het wordt aangeraden om de eerste vaccinatie te geven voordat ze teruggezet gaan worden.

Chemische castratie/sterilisatie?
Op dit moment is chirurgie de enige manier om een kat blijvend te castreren/steriliseren. Er is veel interesse in chemische sterilisatie/castratie, maar momenteel is dit nog geen uitvoerbare permanente oplossing.

Gebruik van progestagenen
Het is mogelijk om progestagenen te gebruiken voor langdurige niet-definitieve onderbreking van de oestrus. De meeste dierenartsen echter vinden een sterilisatie/castratie de beste oplossing wanneer er met een kat niet gefokt gaat worden.

Overzicht van diagnostische testen voor de bepaling van de voortplantingsstatus van de poes
De meest eenvoudige test is de bepaling van het oestradiol niveau in het bloed. Oestradiol wordt in zeer uiteenlopende hoeveelheden aangemaakt door zich ontwikkelende follikels in de ovaria. De concentratie in het bloed is het hoogste als de follikel rijp is, dus wanneer de kat krols is. Daarom zijn bij deze methode meerdere bloedmonsters nodig of er moet een GnRH test (zie onder) uitgevoerd worden om  eventueel aanwezig ovarieel weefsel te stimuleren tot productie van oestradiol. Samenvattend is de oestradiol test als op zichzelf staande methode niet erg zinvol bij de bepaling of een kat wel of niet gesteriliseerd/gecastreerd is.

De hCG stimulatie test meet het progesteron niveau 7 dagen na injectie van hCG (Chorulon®, Intervet)*. De hCG injectie veroorzaakt ovulatie die tot gevolg heeft dat de progesteron bloedspiegel stijgt. Aangezien de injectie gegeven moet worden 1-3 dagen na het begin van de krolsheid, is deze test (evenals de enkele bepaling van oestradiol bloedspiegel) niet erg bruikbaar voor bepaling of een kat wel of niet gesteriliseerd/gecastreerd is. Het is mogelijk wel bruikbaar bij het testen of er restovaria aanwezig zijn bij een reeds gesteriliseerde/gecastreerde kat. (*Chorulon is niet geregistreerd voor gebruik bij de katten).

De GnRh stimulatie test meet de oestradiol bloedspiegel 3 uur na injectie van Receptal® (Intervet)* een synthetische GnRh. GnRh stimuleert de productie van FSH wat zorgt voor de rijping van follikels in de ovaria en vervolgens de productie van oestradiol. Alhoewel sommige laboratoria deze test intern gevalideerd hebben, zijn er  geen gecontroleerde, gepubliceerde studies voor deze test bij de kat. (*Receptal is niet geregistreerd voor gebruik bij de kat).

Synbiotic Corporation heeft een ‘in-huis’ test ontwikkeld voor de bepaling van het LH niveau in serum. Het principe van deze test is dat gesteriliseerde/gecastreerde katten een hoog niveau van LH (door het afwezig zijn van ovaria) zullen hebben, veroorzaakt door het wegvallen van negatieve feedback op de hypofyse. Deze test is oorspronkelijk ontwikkeld voor gebruik bij honden, maar er is ook onderzoek gepubliceerd dat de toepassing van deze test bij de kat beschrijft. Deze studie heeft aangetoond dat het een uitstekende  test is voor het vinden van intacte poezen  (negatief testresultaat), echter vals positieve resultaten (dwz. onterechte uitspraak  dat de poes gesteriliseerd/gecastreerd is) kan veroorzaakt worden door hogere serum concentraties van LH tijdens krolsheid in intacte poezen. Verdere gecontroleerde studies met grotere aantallen katten zijn nodig om deze test te valideren. Dit met name omdat het mogelijk is dat vermindering van de hypothalomo-hypofyse activiteit bij katten tijdens de maanden met korte dagen (winter) de nauwkeurigheid van de test verminderd. Deze test is op moment niet verkrijgbaar in Nederland.

 
vertaald januari 2007